LOLITA - Hành trình đến Việt Nam

Từ lâu, Nabokov và Lolita đã không còn là cái tên quá xa lạ đối với độc giả Việt Nam, thậm chí còn trở thành đối tượng nghiên cứu của nhiều công trình khoa học. Nhưng, nguồn tư liệu tiếng Việt về Nabokov và các tác phẩm của ông không nhiều và nếu có thì cũng không được biết đến một cách rộng rãi; nguồn tư liệu tiếng nước ngoài lại quá đa dạng và phức tạp, chưa kể đến trở ngại về ngôn ngữ đã ngăn cản đa phần độc giả Việt Nam tiếp cận với kho thông tin này.  

Quan trọng hơn cả, mặc dù Lolita đã được khá nhiều độc giả Việt Nam quen tên nhưng một phần không nhỏ số độc giả đó biết đến Lolita là nhờ truyền tai nhau hoặc thông qua các bài giới thiệu tác giả, các bài nghiên cứu khái quát chứ không hề được tiếp xúc trực tiếp trên văn bản.

Với mong muốn đưa nhà văn lớn, tác phẩm lớn ấy đến gần độc giả Việt Nam hơn, từ giữa năm 2008, Công ty Cổ phần Văn hóa và Truyền thông Nhã Nam bắt đầu tìm kiếm người đại diện cơ quan quản lý di sản của nhà văn Vladimir Nabokov để hỏi mua bản quyền “Lolita” và “Laughter in the Dark” - “Tiếng cười trong bóng tối”.

Đại diện quyền lợi cho nhà văn là Dmitri Nabokov, ca sĩ opera kiêm dịch giả, con trai độc nhất của Vladimir Nabokov và vợ Vera Slonim Nabokova, thông qua cơ quan quản lý di sản: The Estate of Vladimir Nabokov, có địa chỉ tại New Jersey, nước Mỹ.

Ngay trong những lần trao đổi đầu tiên, đại diện bản quyền của Lolita đã đưa ra các yêu cầu rất rõ ràng và kiên quyết:

Cuốn tiểu thuyết Lolita nhất thiết phải được dịch từ bản tiếng Anh, không phải từ tiếng Nga. Nabokov vốn là nhà văn gốc Nga, những tác phẩm đầu tay của ông đều được viết bằng tiếng Nga. Sau khi sang Mỹ, Nabokov bắt đầu chuyển sang viết bằng tiếng Anh, nhưng sau đó ông cũng trực tiếp dịch nhiều tác phẩm của mình từ tiếng Anh sang tiếng Nga. Lolita được viết tại Mỹ bằng tiếng Anh, được xuất bản lần đầu nhờ một nhà xuất bản ở Paris, nước Pháp và cuối cùng được chính Nabokov dịch sang tiếng mẹ đẻ của mình. Tuy nhiên, bản tiếng Anh mới là bản được chính thức sử dụng để dịch sang tiếng Việt. Dù vậy, đại diện bản quyền của Nabokov cũng đồng ý cho phép Nhã Nam tham khảo bản dịch tiếng Pháp của Lolita.

Điểm thú vị là một tác phẩm khác của Nabokov sắp được Nhã Nam xuất bản,  “Laughter in the Dark” - “Tiếng cười trong bóng tối”, lại có số phận khác hẳn. Được viết bằng tiếng Nga năm 1932 với tên Камера обскура, Kamera obskura, sau đó được Winifred Roy dịch sang tiếng Anh với tên Camera Obscura (tên tác giả được ghi là Vladimir Nabokoff-Sirin) năm 1936. Tuy nhiên, không hài lòng với chất lượng của bản dịch này, đến năm 1938, Nabokov đã đích thân dịch lại lần nữa cuốn tiểu thuyết, lấy tên là  Laughter in the Dark. Gọi là dịch Kamera obskura sang Laughter in the Dark, nhưng thật ra chính là Nabokov đã viết lại tác phẩm này, đã trao cho nó một cái tên mới và mang đến cho nó rất nhiều thay đổi, để Laughter in the Dark hoàn thiện hơn hẳn, mới mẻ hơn hẳn so với Kamera obskura. Vì vậy, trao đổi với Nhã Nam, đại diện bản quyền của Nabokov cũng kiên quyết yêu cầu Nhã Nam tổ chức dịch dựa trên Laughter in the Dark, bản tiếng Anh được Nabokov viết lại năm 1968 và tuyệt đối không được sử dụng bản tiếng Anh (Tuy nhiên, giống như với Lolita, đại diện của Nabokov cũng cho phép Nhã Nam tham khảo – và sẵn sàng cung cấp - bản dịch tiếng Pháp của Laughter in the Dark).

Cũng trong quá trình trao đổi này, theo yêu cầu từ The Estate of Vladimir Nabokov, Nhã Nam đã gửi cho Estate các thông tin về Dương Tường - dịch giả được Nhã Nam mời dịch Lolita, liệt kê các tác phẩm lớn mà dịch giả Dương Tường đã dịch cho đến thời điểm đó:

Wuthering Heights - Emily Brontë

Alexis Zorba, The Greek - Nikos Kazantzaki (Được Nhã Nam xuất bản dưới tên Alexis Zorba, Con người hoan lạc)

Gone with the Wind - Margaret Mitchell

The Tin Drum - Günter Grass

Anna Karenina - Leo Tolstoy

Under Kirimanjaro - Ernest Hemingway

Antony and Cleopatra; Othello - William Shakespeare

L’Étranger - Albert Camus

La Putain respectueuse - Jean-Paul Sartre

La Route de Flandres – Claude Simon

White Nights – Fyodor Dostoevsky

The Sea-Gull – Anton Chekhov

Kafka on the Beach – Haruki Murakami (Được Nhã Nam xuất bản dưới tên Kafka bên bờ biển)

Dịch giả Dương Tường nhanh chóng nhận được sự tán thành tuyệt đối của The Estate of Vladimir Nabokov để đảm nhiệm vai trò dịch Lolita, và Nhã Nam cũng chính thức trở thành đơn vị duy nhất có quyền xuất bản bản tiếng Việt Lolita tại Việt Nam và trên toàn thế giới.

Sau đó ít lâu, Lolita đã gặp phải một tai nạn nhỏ, Công ty Tân Việt cũng rục rịch tung ra bản dịch tiếng Việt của Lolita. Tuy nhiên, sau khi Nhã Nam lên tiếng khẳng định bản quyền, Tân Việt đã ngừng in Lolita, và độc giả Việt Nam bắt đầu hồi hộp chờ đợi bản dịch của dịch giả Dương Tường.

Cuối cùng, sau hơn 2 năm đọc, dịch và tìm hiểu Lolita, đến cuối năm 2011, dịch giả Dương Tường chính thức giao bản dịch cho Nhã Nam; và ngay khi nhận được phần đầu bản dịch, dịch giả Cao Việt Dũng cùng Trần Tiễn Cao Đăng cũng lập tức bắt tay vào biên tập, để đến tháng 03/2012, rốt cuộc Lolita chính thức được đến với độc giả Việt Nam. 

Thông tin xuất bản:

Tác giả:	Vladimir Nabokov
Dịch giả:	Dương Tường
NXB liên kết:	Hội Nhà Văn
Số trang:	436
Kích thước:	15x24 cm
Giá bìa:	100.000  VND
Ngày phát hành:	2012

© 2012 Nhã Nam