I. Bunin (Nobel văn học năm 1933) đã từng thốt lên lên như thế về Vladimir Nabokov, tác giả của tiểu thuyết "Lolita" nổi tiếng.
Những
ngày này ở Nga, người ta đã hoàn tất những thủ tục cần thiết về bản
dịch tiếng Nga cho tác phẩm cuối cùng của nhà văn hải ngoại người Nga
Vladimir Nabokov (1899-1977). Cuốn tiểu thuyết chưa có phần kết được
chấp bút vào năm 1975, mang tên: “Laura và nguyên mẫu của nàng”
Nabokov thời niên thiếu
Số phận của cuốn tiểu thuyết này thật đặc biệt. Trước khi qua đời, V. Nabokov đề nghị vợ hủy bản thảo bởi ông viết chưa xong và không thể chịu được ý nghĩ “người ta sẽ đọc cuốn sách mới có trong đầu ông mà chưa được viết ra giấy”. Bản thảo chưa hoàn tất cũng không kém phần kỳ lạ: được viết tay trên 138 tấm bìa nhỏ.
Hiểu được lo lắng của nhà văn quá cố, các NXB quyết định, bản thảo sẽ được in ra trọn vẹn, đúng theo những gì Nabokov để lại, không hiệu đính, không viết thêm để kết thúc câu chuyện. Người ta còn có ý định, khi in cuốn sách sẽ sao chụp toàn bộ 138 tấm bìa này, in đằng sau mỗi trang giấy, như là minh họa, đồng thời tạo điều kiện cho những độc giả hâm mộ Nabokov thấy được bút tích của nhà văn.
Theo lời kể của Dmitry Nabokov, con trai ông, trước đó, nhiều lần Dmitry Nabokov định thực hiện ý nguyện của cha là đốt bản thảo, nhưng rồi đầu năm nay lại quyết định chuyển nhượng bản quyền cho một số NXB để tác phẩm cuối cùng của người cha được ra đời. Nhân vật chính của cuốn sách là nhà khoa học Phillip Wild, người luôn bị chìm trong những ý tưởng điên rồ về cái chết của chính mình.
Một trong những nguyên nhân của việc ấy là thái độ hư hỏng không chung thủy của người vợ trẻ… mà ông ta không yêu. Ông lấy nàng chỉ vì nàng rất giống với “nguyên mẫu”, một người con gái ông say mê thời trẻ! Trong tiểu thuyết này, lại một lần nữa V. Nabokov chứng tỏ tài năng trong việc mổ xẻ tâm lý con người, những bấn loạn và tưởng tượng vô hạn của con người, cũng như trong “Lolita”!
Nhân vật Lolita trong bộ phim cùng tên
Chính “Lolita” cũng từng bị Nabokov muốn hủy bỏ nhưng cuối cùng vẫn được in ra do sự can thiệp của vợ nhà văn, bà Vera Slonim. Rất có thể, cuốn tiểu thuyết hơn hai mươi năm nằm day dứt trong bóng tối sẽ có chung kết cục tốt đẹp như của “Lolita”.
Người của thế giới, nhưng trái tim đập nhịp nước Nga
Trong dòng văn học hải ngoại của Nga, tên tuổi của Vladimir Nabokov chiếm giữ một vị trí quan trọng.
Nabokov không hoàn toàn là nhà văn Nga mặc dù thứ tiếng Nga ông dùng khi chuyển ngữ các tác phẩm của mình từ tiếng Anh là thứ tiếng Nga văn học hoàn hảo, ngang bằng với vốn tiếng Anh, tiếng Pháp mà ông có được từ thời thơ ấu. Ông là nhà văn “của thế giới”.
Ông thường nói: “Tôi là nhà văn Mỹ gốc Nga, được đào tạo ở Anh, nghiên cứu văn học Pháp và mười lăm năm sống ở Đức”. Xuất thân từ một gia đình quý tộc Nga hoàng, sống như một “ông hoàng nhỏ” muốn gì được nấy, việc phải cùng gia đình rời bỏ nước Nga vào năm 1919 là một bi kịch lớn của ông.
Theo lời con trai của ông, Dmitry Nabokov, sinh thời, nhà văn thường nhắc đến ba bi kịch của đời mình: tuổi thơ bị tước đoạt, cái chết đau đớn của thân phụ ở Berlin bởi bàn tay của những người theo chủ nghĩa quân chủ Nga tại hải ngoại (1922), và việc không được sáng tác bằng thứ tiếng Nga thân thương và giàu có của mình khi bắt đầu di cư sang Mỹ.
Một vài năm sau khi cha mất, Nabokov sống khá cực nhọc, kiếm tiền bằng việc soạn các thế cờ cho các tờ báo, nhận dạy quần vợt, đấm bốc, bơi, dạy tiếng Anh, tiếng Đức và đôi khi còn tham gia đóng phim nữa. Tiểu thuyết đầu tay của Nabokov là cuốn “Mashenka” với bút danh Vladimir Sirin.
Từ đấy nhà văn dần trở thành một tác gia quan trọng trong nền văn học Nga hải ngoại. Trong thời gian này, ông viết và xuất bản tám cuốn tiểu thuyết bằng tiếng Nga. Ngoài ra, ông còn sáng tác kịch và làm thơ.
Những nhà văn Nga hải ngoại có thái độ không mấy thân thiện đối với Nabokov, bởi lẽ, nhà văn trẻ trong tiểu thuyết “Tặng vật” đã cho phép mình mô tả cuộc sống của người Nga lưu vong một cách châm biếm cay độc. Thậm chí nhiều người không thèm bắt tay với ông. Thế nhưng, tài năng của ông vẫn được nhìn nhận. I. Bunin đã từng thốt lên: “Gã ta là quái vật! … Nhưng là nhà văn tuyệt vời!”
Chế độ phát xít thâm nhập vào chính quyền Đức cuối thập kỷ 30 thế kỷ trước khiến những người Nga lưu vong như Nabokov đành phải tìm đường đi nơi khác. Năm 1937, V. Nabokov cùng người vợ Do Thái của mình chạy sang Paris. Năm 1940 một lần nữa họ lại phải ra đi, rời Pháp sang định cư tại Mỹ.
Trong 20 năm sống ở Mỹ, Nabokov gặp bi kịch thứ ba của đời mình, là không còn được sáng tác bằng tiếng Nga nữa vì không có độc giả đọc tiếng Nga. Tuy vậy, ông vẫn giữ mối liên hệ gần gũi với tiếng Nga thông qua việc nhận giảng dạy về văn học Nga tại một số trường đại học và … chuyển ngữ những tác phẩm của mình ra tiếng Nga.
Ngoài việc sáng tác, dạy học, ông còn được làm một công việc yêu thích của mình từ thuở ấu thơ – là nghiên cứu các loài bướm. 4 ngày trong tuần ông làm việc say mê ở phòng thí nghiệm côn trùng học của Viện bảo tàng tự nhiên New York, “đắm mình trong thế giới trong suốt kỳ diệu của ống kính hiển vi, nơi chỉ sự tĩnh lặng ngự trị hoàn toàn” và cũng hoàn toàn cảm thấy hạnh phúc.
Những tiểu thuyết đầu tiên của Nabokov không có được thành công lớn về mặt xuất bản tại Mỹ, nhưng từ cuốn “Lolita” (1955), ông trở nên cực kỳ nổi tiếng. Mà nổi tiếng vì... tác phẩm bị nhiều nhà xuất bản từ chối!
Tại thời điểm đó, Lolita là một câu chuyện khó hiểu và không thể chấp nhận được ngay cả ở Mỹ! Cuối cùng, Nabokov gửi bản thảo về Paris và một thời gian sau “Lolita” cũng được in ở Mỹ. Cuốn tiểu thuyết này được tái bản nhiều lần, được dựng thành phim, đem đến cho nhà văn danh tiếng và tiền bạc.
Những năm cuối đời, V. Nabokov sống ở Thụy Sĩ, viết những cuốn tiểu thuyết cuối cùng của đời mình và tiếp tục… bắt bướm. Khi nữ sĩ Nga Bella Akhmadulina đến thăm Nabokov tại Thụy Sĩ trước khi ông mất, nhà văn đã tâm sự:” Tôi tiếc là đã không ở lại nước Nga”.
Khi vợ ông phản đối sự nuối tiếc ấy, nhắc lại bối cảnh lịch sử rất phức tạp thời đó với xuất thân của ông, thì nhà văn “người Mỹ gốc Nga” đã nói: “Ai biết được, có lẽ nếu ở lại tôi sẽ trở thành một tác giả hoàn toàn khác, có thể còn hay hơn nhiều!”
Trong thời gian sống ở Thụy Sĩ, ông đã hoàn thành một món quà lớn dành cho quê hương: giới thiệu văn học Nga, văn hóa Nga ra thế giới. Đó là dịch thi phẩm “Evgheny Oneghin” của A.S.Pushkin ra tiếng Anh kèm với … bốn tập biên khảo, chú giải cho tác phẩm ấy mà ông đã dày công ghi chép trong vòng 15 năm. Ngoài ra, ông còn dịch rất nhiều tác phẩm thơ kinh điển khác.
Mặc dù thời gian sống trong lòng nước Nga chỉ vỏn vẹn 20 năm đầu của cuộc đời, sâu xa, Nabokov vẫn thương nhớ nước Nga, đúng như nhà văn từng nói: “đầu nói bằng tiếng Anh, tai nghe bằng tiếng Pháp nhưng trái tim nói bằng tiếng Nga!
Được đón nhận ở Tổ quốc
Ở Nga, người ta bắt đầu đọc Nabokov từ năm 1986. Những năm 90 của thế kỷ trước, rộ lên “làn sóng” xuất bản các tác phẩm của V.Nabokov, đặc biệt là cuốn “Lolita”. Những năm ấy, nếu bước vào hiệu sách, bạn sẽ gặp “Lolita” đủ các kiểu dáng, kiểu bìa, đủ các loại giá tiền và cũng có thể gọi là best-seller dạo ấy. Bây giờ, các tác phẩm của Nabokov vẫn được các NXB liên tục tái bản.
Sắp tới, người ta còn cho dựng vở balet Nga theo kịch bản chuyển thể từ “Lolita”! Độc giả trẻ người Nga cho rằng, “Nabokov là nhà văn biết ca ngợi tình yêu thể xác một cách kỳ diệu”.
Có thể nói, đối với người Nga, Nabokov là một nhà văn “cổ điển” của thời hiện đại bởi lẽ, càng ngày ông càng được tìm đọc nhiều hơn. Sự lồng ghép giữa các mảng không gian: hiện thực và ác mộng và những chi tiết biến hóa kỳ ảo trong tâm lý con người, sự giải thoát về nhục thể và trí tưởng tượng vô biên đã tạo “đất” cho Nabokov khắc họa bản chất của tâm hồn con người theo cách riêng của ông. Đó cũng là một trong những mối quan tâm lớn của độc giả hiện đại.
Thụy Anh
Nabokov thời niên thiếuSố phận của cuốn tiểu thuyết này thật đặc biệt. Trước khi qua đời, V. Nabokov đề nghị vợ hủy bản thảo bởi ông viết chưa xong và không thể chịu được ý nghĩ “người ta sẽ đọc cuốn sách mới có trong đầu ông mà chưa được viết ra giấy”. Bản thảo chưa hoàn tất cũng không kém phần kỳ lạ: được viết tay trên 138 tấm bìa nhỏ.
Hiểu được lo lắng của nhà văn quá cố, các NXB quyết định, bản thảo sẽ được in ra trọn vẹn, đúng theo những gì Nabokov để lại, không hiệu đính, không viết thêm để kết thúc câu chuyện. Người ta còn có ý định, khi in cuốn sách sẽ sao chụp toàn bộ 138 tấm bìa này, in đằng sau mỗi trang giấy, như là minh họa, đồng thời tạo điều kiện cho những độc giả hâm mộ Nabokov thấy được bút tích của nhà văn.
Theo lời kể của Dmitry Nabokov, con trai ông, trước đó, nhiều lần Dmitry Nabokov định thực hiện ý nguyện của cha là đốt bản thảo, nhưng rồi đầu năm nay lại quyết định chuyển nhượng bản quyền cho một số NXB để tác phẩm cuối cùng của người cha được ra đời. Nhân vật chính của cuốn sách là nhà khoa học Phillip Wild, người luôn bị chìm trong những ý tưởng điên rồ về cái chết của chính mình.
Nhân vật Lolita trong bộ phim cùng tên
Chính “Lolita” cũng từng bị Nabokov muốn hủy bỏ nhưng cuối cùng vẫn được in ra do sự can thiệp của vợ nhà văn, bà Vera Slonim. Rất có thể, cuốn tiểu thuyết hơn hai mươi năm nằm day dứt trong bóng tối sẽ có chung kết cục tốt đẹp như của “Lolita”.
Người của thế giới, nhưng trái tim đập nhịp nước Nga
Trong dòng văn học hải ngoại của Nga, tên tuổi của Vladimir Nabokov chiếm giữ một vị trí quan trọng.
Nabokov không hoàn toàn là nhà văn Nga mặc dù thứ tiếng Nga ông dùng khi chuyển ngữ các tác phẩm của mình từ tiếng Anh là thứ tiếng Nga văn học hoàn hảo, ngang bằng với vốn tiếng Anh, tiếng Pháp mà ông có được từ thời thơ ấu. Ông là nhà văn “của thế giới”.
Ông thường nói: “Tôi là nhà văn Mỹ gốc Nga, được đào tạo ở Anh, nghiên cứu văn học Pháp và mười lăm năm sống ở Đức”. Xuất thân từ một gia đình quý tộc Nga hoàng, sống như một “ông hoàng nhỏ” muốn gì được nấy, việc phải cùng gia đình rời bỏ nước Nga vào năm 1919 là một bi kịch lớn của ông.
Theo lời con trai của ông, Dmitry Nabokov, sinh thời, nhà văn thường nhắc đến ba bi kịch của đời mình: tuổi thơ bị tước đoạt, cái chết đau đớn của thân phụ ở Berlin bởi bàn tay của những người theo chủ nghĩa quân chủ Nga tại hải ngoại (1922), và việc không được sáng tác bằng thứ tiếng Nga thân thương và giàu có của mình khi bắt đầu di cư sang Mỹ.
Một vài năm sau khi cha mất, Nabokov sống khá cực nhọc, kiếm tiền bằng việc soạn các thế cờ cho các tờ báo, nhận dạy quần vợt, đấm bốc, bơi, dạy tiếng Anh, tiếng Đức và đôi khi còn tham gia đóng phim nữa. Tiểu thuyết đầu tay của Nabokov là cuốn “Mashenka” với bút danh Vladimir Sirin.
Từ đấy nhà văn dần trở thành một tác gia quan trọng trong nền văn học Nga hải ngoại. Trong thời gian này, ông viết và xuất bản tám cuốn tiểu thuyết bằng tiếng Nga. Ngoài ra, ông còn sáng tác kịch và làm thơ.
Những nhà văn Nga hải ngoại có thái độ không mấy thân thiện đối với Nabokov, bởi lẽ, nhà văn trẻ trong tiểu thuyết “Tặng vật” đã cho phép mình mô tả cuộc sống của người Nga lưu vong một cách châm biếm cay độc. Thậm chí nhiều người không thèm bắt tay với ông. Thế nhưng, tài năng của ông vẫn được nhìn nhận. I. Bunin đã từng thốt lên: “Gã ta là quái vật! … Nhưng là nhà văn tuyệt vời!”
Chế độ phát xít thâm nhập vào chính quyền Đức cuối thập kỷ 30 thế kỷ trước khiến những người Nga lưu vong như Nabokov đành phải tìm đường đi nơi khác. Năm 1937, V. Nabokov cùng người vợ Do Thái của mình chạy sang Paris. Năm 1940 một lần nữa họ lại phải ra đi, rời Pháp sang định cư tại Mỹ.
Trong 20 năm sống ở Mỹ, Nabokov gặp bi kịch thứ ba của đời mình, là không còn được sáng tác bằng tiếng Nga nữa vì không có độc giả đọc tiếng Nga. Tuy vậy, ông vẫn giữ mối liên hệ gần gũi với tiếng Nga thông qua việc nhận giảng dạy về văn học Nga tại một số trường đại học và … chuyển ngữ những tác phẩm của mình ra tiếng Nga.
Ngoài việc sáng tác, dạy học, ông còn được làm một công việc yêu thích của mình từ thuở ấu thơ – là nghiên cứu các loài bướm. 4 ngày trong tuần ông làm việc say mê ở phòng thí nghiệm côn trùng học của Viện bảo tàng tự nhiên New York, “đắm mình trong thế giới trong suốt kỳ diệu của ống kính hiển vi, nơi chỉ sự tĩnh lặng ngự trị hoàn toàn” và cũng hoàn toàn cảm thấy hạnh phúc.
Những tiểu thuyết đầu tiên của Nabokov không có được thành công lớn về mặt xuất bản tại Mỹ, nhưng từ cuốn “Lolita” (1955), ông trở nên cực kỳ nổi tiếng. Mà nổi tiếng vì... tác phẩm bị nhiều nhà xuất bản từ chối!
Tại thời điểm đó, Lolita là một câu chuyện khó hiểu và không thể chấp nhận được ngay cả ở Mỹ! Cuối cùng, Nabokov gửi bản thảo về Paris và một thời gian sau “Lolita” cũng được in ở Mỹ. Cuốn tiểu thuyết này được tái bản nhiều lần, được dựng thành phim, đem đến cho nhà văn danh tiếng và tiền bạc.
Những năm cuối đời, V. Nabokov sống ở Thụy Sĩ, viết những cuốn tiểu thuyết cuối cùng của đời mình và tiếp tục… bắt bướm. Khi nữ sĩ Nga Bella Akhmadulina đến thăm Nabokov tại Thụy Sĩ trước khi ông mất, nhà văn đã tâm sự:” Tôi tiếc là đã không ở lại nước Nga”.
Khi vợ ông phản đối sự nuối tiếc ấy, nhắc lại bối cảnh lịch sử rất phức tạp thời đó với xuất thân của ông, thì nhà văn “người Mỹ gốc Nga” đã nói: “Ai biết được, có lẽ nếu ở lại tôi sẽ trở thành một tác giả hoàn toàn khác, có thể còn hay hơn nhiều!”
Trong thời gian sống ở Thụy Sĩ, ông đã hoàn thành một món quà lớn dành cho quê hương: giới thiệu văn học Nga, văn hóa Nga ra thế giới. Đó là dịch thi phẩm “Evgheny Oneghin” của A.S.Pushkin ra tiếng Anh kèm với … bốn tập biên khảo, chú giải cho tác phẩm ấy mà ông đã dày công ghi chép trong vòng 15 năm. Ngoài ra, ông còn dịch rất nhiều tác phẩm thơ kinh điển khác.
Mặc dù thời gian sống trong lòng nước Nga chỉ vỏn vẹn 20 năm đầu của cuộc đời, sâu xa, Nabokov vẫn thương nhớ nước Nga, đúng như nhà văn từng nói: “đầu nói bằng tiếng Anh, tai nghe bằng tiếng Pháp nhưng trái tim nói bằng tiếng Nga!
Được đón nhận ở Tổ quốc
Ở Nga, người ta bắt đầu đọc Nabokov từ năm 1986. Những năm 90 của thế kỷ trước, rộ lên “làn sóng” xuất bản các tác phẩm của V.Nabokov, đặc biệt là cuốn “Lolita”. Những năm ấy, nếu bước vào hiệu sách, bạn sẽ gặp “Lolita” đủ các kiểu dáng, kiểu bìa, đủ các loại giá tiền và cũng có thể gọi là best-seller dạo ấy. Bây giờ, các tác phẩm của Nabokov vẫn được các NXB liên tục tái bản.
Sắp tới, người ta còn cho dựng vở balet Nga theo kịch bản chuyển thể từ “Lolita”! Độc giả trẻ người Nga cho rằng, “Nabokov là nhà văn biết ca ngợi tình yêu thể xác một cách kỳ diệu”.
Có thể nói, đối với người Nga, Nabokov là một nhà văn “cổ điển” của thời hiện đại bởi lẽ, càng ngày ông càng được tìm đọc nhiều hơn. Sự lồng ghép giữa các mảng không gian: hiện thực và ác mộng và những chi tiết biến hóa kỳ ảo trong tâm lý con người, sự giải thoát về nhục thể và trí tưởng tượng vô biên đã tạo “đất” cho Nabokov khắc họa bản chất của tâm hồn con người theo cách riêng của ông. Đó cũng là một trong những mối quan tâm lớn của độc giả hiện đại.
Thụy Anh
